Natyralizimi në Zvicër: pasqyra e plotë

Tri rrugë drejt shtetësisë zvicerane

Të huajt mund ta fitojnë shtetësinë zvicerane në tri mënyra:

• Natyralizimi i zakonshëm: Rruga më e shpeshtë për njerëzit që jetojnë prej shumë vitesh në Zvicër. Komuna, kantoni dhe Konfederata e shqyrtojnë kërkesën njëri pas tjetrit. Kjo faqe përqendrohet kryesisht te kjo rrugë.
• Natyralizimi i lehtësuar: Për bashkëshortët e shtetasve zviceranë, të rinjtë e brezit të tretë të emigrantëve dhe raste të tjera të veçanta. Këtu vendos Konfederata. Më shumë në udhëzuesin për natyralizimin e lehtësuar.
• Rifitimi: Për njerëzit që e kanë humbur shtetësinë zvicerane.

Shtetësia zvicerane ka tri nivele. Kur natyralizohesh, merr shtetësinë e një komune, të kantonit dhe të Zvicrës. Komuna bëhet vendi yt i origjinës (Heimatort), edhe nëse shpërngulesh më vonë.

Kushtet shkurtimisht

Konfederata cakton kushtet minimale, dhe kantonet mund të shtojnë të tjera. Sipas ligjit federal, natyralizimi i zakonshëm kërkon që:

• Të kesh një leje vendosjeje C kur dorëzon kërkesën.
• Të kesh jetuar në Zvicër gjithsej dhjetë vjet, prej tyre tre në pesë vitet para kërkesës. Vitet mes ditëlindjes së 8-të dhe të 18-të llogariten dyfish, por realisht duhet të kesh jetuar këtu të paktën gjashtë vjet.
• Të plotësosh afatin e banimit të kantonit tënd, nga dy deri në pesë vjet sipas kantonit.
• Të jesh i integruar me sukses: respekton sigurinë dhe rendin publik dhe vlerat e Kushtetutës federale, mund të komunikosh në një gjuhë kombëtare të paktën në nivelin B1 me gojë dhe A2 me shkrim, dhe merr pjesë në jetën ekonomike ose në arsim.
• Të jesh i njohur me kushtet e jetës në Zvicër, pra të kesh njohuri bazë për gjeografinë, historinë, politikën dhe shoqërinë dhe të marrësh pjesë në jetën shoqërore dhe kulturore.
• Të mos përbësh rrezik për sigurinë e brendshme ose të jashtme të Zvicrës.

Udhëzuesi për kushtet shpjegon çdo detaj.

Si funksionon procedura

Procedura e zakonshme kalon përmes tri niveleve. Kantoni vendos cili autoritet e merr kërkesën. Zakonisht është komuna jote, në disa kantone një zyrë kantonale.

1. Komuna dhe kantoni kontrollojnë dokumentet, integrimin dhe njohuritë e tua bazë. Sipas kantonit kjo përfshin një test natyralizimi, një bisedë ose të dyja.
2. Nëse kantoni dhe komuna mund ta premtojnë natyralizimin, kërkesa shkon te Sekretariati Shtetëror për Migracionin (SEM). Ai lëshon lejen federale të natyralizimit, zakonisht brenda tetë muajve pasi merr dosjen e plotë.
3. Pastaj kantoni vendos brenda një viti. Me vendimin përfundimtar fiton shtetësinë e komunës, të kantonit dhe të Zvicrës.

Hapat e veçantë, dokumentet tipike dhe çfarë ndodh nëse shpërngulesh i gjen në udhëzuesin për procedurën.

Testi i natyralizimit

Çdo kanton i kontrollon njohuritë bazë në mënyrën e vet. Ligji federal i lejon kantonet të kërkojnë një test, por nuk e cakton atë. Prandaj praktika ndryshon:

• Test me shkrim: për shembull në Cyrih (50 pyetje), Bernë (48 pyetje), Aargau (45 pyetje) dhe Vaud (48 pyetje).
• Bisedë: për shembull në Basel-Stadt, Fribourg, Nidwalden ose Neuchâtel, ku në bisedë bëhen 16 pyetje.
• Kurs me test: në Solothurn dhe Ticino.
• Sipas komunës: për shembull në Lucernë, Schwyz, St. Gallen, Graubünden, Thurgau dhe Valais.

Çfarë vlen në kantonin tënd e gjen në faqen e kantonit përkatës, së bashku me pyetje ushtrimore dhe një test provues.

Sa kushton natyralizimi

Tarifat mund të mbulojnë më së shumti kostot. Konfederata merr 100 franga për një të rritur, 150 franga për çiftet e martuara që aplikojnë së bashku dhe 50 franga për të miturit. Tarifat e kantonit dhe të komunës shtohen dhe ndryshojnë shumë. Sipas një raporti të Këshillit Federal të vitit 2025, tarifat kantonale për një person të vetëm janë rreth 300 deri në 500 franga në kantone si Cyrihu, Lucerna, Schwyz dhe Vaud, rreth 1500 franga në Basel-Landschaft dhe Neuchâtel, dhe 2000 franga në St. Gallen. Udhëzuesi për kostot jep një pasqyrë.

Pas natyralizimit

Si shtetas zviceran mund të votosh dhe të zgjedhësh në çdo nivel, të nënshkruash nisma dhe referendume dhe të kandidosh vetë për poste. Mund të kërkosh pasaportë dhe kartë identiteti zvicerane.

Shtetësia sjell edhe detyrime. Burrat janë të detyruar për shërbim ushtarak. Kush nuk bën shërbim ushtarak ose civil paguan një taksë kompensimi. Shtetasit me dy shtetësi zakonisht e bëjnë shërbimin ushtarak në vendin ku jetojnë në kohën e rekrutimit.

Zvicra e lejon shtetësinë e dyfishtë pa kufizime që nga 1 janari 1992. Nëse vendi yt i origjinës të lejon ta mbash shtetësinë aktuale, varet nga ligji i tij. Pyet herët ambasadën ose konsullatën e vendit tënd. Për shtetasit e Kosovës dhe të Shqipërisë, kjo zakonisht nuk është problem, por verifikoje gjithmonë rastin tënd.

Si të përgatitesh më mirë

Fillimisht mëso si teston kantoni yt dhe cili afat banimi vlen. Pastaj planifiko dëshminë e gjuhës nëse të duhet, sepse datat e testeve të gjuhës shpesh janë të zëna disa javë përpara. Për vetë testin ndihmojnë një plan mësimi dhe ushtrimi i rregullt; më shumë në udhëzuesin plan mësimi për testin.